Graag wil Dorpsbelangen Wijster zich aanmelden voor de 'Dorpsvernieuwingsprijs
2004'. In ons dorp hebben de afgelopen jaren op het gebied van dorpsvernieuwing
grote, vernieuwende ingrepen plaats gevonden waar het hele dorp bij betrokken is
geweest. Een aantal projecten die de afgelopen jaren plaats hebben gevonden in
Wijster willen wij graag onder uw aandacht brengen.
Essenproject
In 1999 heeft Dorpsbelangen Wijster samen met de Boermarke Wijster
deelgenomen aan het 'Essenproject' van het Alterra instituut te Wageningen. Het
'Essenproject' had 3 doelstellingen:
· Het in beeld brengen op welke wijze nieuwe
ruimtelijke ontwikkelingen kunnen bijdragen aan de herkenbaarheid van het
Drentse esdorpenlandschap.
· Het ondersteunen van bewoners (burgers en
boeren) bij het ontwikkelen van gedegen en gedragen initiatieven voor de
inrichting van de directe leefomgeving.
· Kennisuitwisseling tussen onderzoekers
(wetenschappelijke kennis) en bewoners (ervaringskennis)
Vorige maand heeft het 'Essenproject' nogmaals volop in de belangstelling
gestaan door het Keuningcongres 'de Essen centraal. Boeren op rijke gronden' dat
is gehouden in de sporthal in Wijster. Voor deze gelegenheid hebben een groot
aantal vrijwilligers de sporthal omgetoverd tot een echte congreszaal.
In het project heeft dorpsbelangen Wijster het lokale programma ingebracht.
In Wijster waren op dat moment een aantal ontwikkelingen die van groot belang
waren voor het aanzien van de dorpskern.
Nieuwbouw
Tegenover de basisschool werd een nieuw bestemmingsplan ingericht, er was
ruimte voor 31 woningen. Als de omgeving van de basisschool aan een nieuwe
inrichting toe was, dan was dit het juiste moment. De gemeente Midden-Drenthe
gaf aan dat het wellicht interessant was om op deze plaats een
gemeenschappelijke ruimte in te richten.
Mooi zo-veilig zo
Door de Brede Overleggroep Kleine Dorpen (BOKD) werden dorpen gezocht die mee
wilden draaien in het verkeersveiligheidsproject voor basisscholen 'Mooi
zo-veilig zo'. Omdat de basisschool van Wijster aan een doorgaande weg lag en er
in de directe omgeving van de school een gevaarlijke kruising was heeft het
bestuur van Dorpsbelangen zich aangemeld voor het project. Het vernieuwende van
het project was dat er gezocht werd naar oplossingen voor verkeersonveilige
situaties die behalve een verbetering van de verkeersveiligheid zouden passen
binnen het dorp en ook het aanzien van de omgeving zouden verbeteren.
Dorp in 't groen
Voor dit andere project van de BOKD had Dorpsbelangen Wijster zich al jaren
geleden aangemeld. Door gebrek aan middelen was er nog geen actie voortgekomen
uit de aanmelding. Omdat de Vuilafvoermaatschappij te Wijster (VAM) moest
voldoen aan de landelijke inpassing van haar bedrijf en ook de plicht op zich
had genomen om erfbeplanting te realiseren, is besloten de beide projecten te
koppelen, waardoor er voldoende financiële middelen voorhanden waren om het
project 'Dorp in 't Groen' uit te voeren. Het project bood particuliere
eigenaren de kans om hun erf tegen een zeer geringe vergoeding in te richten met
inheemse bomen, struiken en hoogstamfruitbomen. Daarnaast werden er plannen
gemaakt voor aanplant of herstel van aanplant op gemeenschappelijke ruimtes.
De projecten samen
Het idee van een nieuwe gemeenschappelijke ruimte in de omgeving van de
basisschool was een aantrekkelijke optie voor Dorpsbelangen Wijster. Wijster is
van oorsprong een echt esdorp, door herinrichting van de kern in het verleden is
de historische brink nog maar voor een heel klein gedeelte intact, het idee om
weer een echte brinkruimte te vormen op een centrale plaats in Wijster sprak
Dorpsbelangen erg aan. Daarom is het idee ingebracht in het 'Essenproject', (zie
pagina 70-Essen in perspectief). Het thema dat is uitgewerkt in het 'Essenproject'
was: "De structuur van het dorp in relatie met toekomstige uitbreiding en
de verkeerssituatie". In het kader van het 'Essenproject' is vooral naar de
ruimtelijke opbouw en de groenstructuur in hoofdlijnen gekeken, er werden
inrichtingsschetsen gemaakt voor de nieuwe dorpsruimte bij basisschool 'de
Zuiderenk' aan de zuidzijde van het dorp, waarin de belangrijkste keuzen voor
het gebruik en het karakter van de ruimte aan de orde komen. Bij het ontwikkelen
van ideeën is vooral gekeken naar de landschappelijke en de cultuurhistorische
context. Binnen een dergelijke context, die van grote betekenis is voor de
ruimtelijke identiteit van het dorp, kunnen nieuwe ontwikkelingen worden
geplaatst.
Bij het ontwikkelen van de plannen zijn de bewoners nauw betrokken geweest.
Zo zijn de deskundigen op stap geweest met boeren die al jarenlang geboerd
hebben op de essen en veel weten van de historie van de omgeving. De plannen
zijn in eerste instantie besproken met de besturen van Dorpsbelangen en
Boermarke, daarna zijn er informatie- en discussieavonden gehouden voor de
inwoners van Wijster. De ideeën die hier naar voren kwamen zijn meegenomen in
de uiteindelijke plannen.
De inrichtingsschetsen gemaakt door de deskundigen betrokken bij het 'Essenproject'
zijn vervolgens gebruikt door de werkgroep 'Mooi zo-veilig zo'. De werkgroep
vroeg dorpsbewoners en met name ook de leerlingen van basisschool 'de Zuiderenk'
om de verkeersonveilige situaties in hun dorp in te dienen. Dit leidde tot een
lijst met 25 onveilige situaties. Vervolgens heeft de werkgroep (gevormd door
dorpsbewoners en deskundigen) samen met een verkeersdeskundige en
landschapsarchitect de schetsen bekeken en voorstellen gedaan om de
verkeersveiligheid en het aanzien van het dorp rondom de basisschool te
verbeteren. Dit heeft o.a. geleid tot het opheffen van de kruising die door veel
ouders en kinderen als zeer gevaarlijk werd ervaren.
Tijdens het project 'Dorp in 't Groen' is vervolgens gekeken naar de
inrichting met groen van de brink. Het beplantingsvoorstel vindt u als bijlage
ingesloten. De bedoeling is om het nieuwe gedeelte van Wijster te symboliseren
met lindebomen, met als kern 2 oude linden die zijn blijven staan na de afbraak
van een oud boerderijtje, De lindebomen zullen vanaf de brink langs de meester
Haddersstraat de nieuwe brink verbinden met de historische brink. Aangekomen bij
de historische brink gaat de beplanting over in eikenbomen. De eikenbomen
symboliseren het verleden en de historie van het dorp.
De totstandkoming van de nieuwe brinkruimte is voor zowel inwoners van
Wijster als passanten en recreanten van grote betekenis. De bewoners van Wijster
hebben er een gemeenschappelijke ruimte bij die gebruikt kan worden voor het
organiseren van activiteiten. Voor passanten en recreanten is de nieuwe brink
een aantrekkelijke verblijfsruimte die zeker zal uitnodigen om wat langer in het
dorp te blijven. Bovendien hebben de wandel- en fietsroutes die langs de nieuwe
brink lopen er een aantrekkelijk punt bij gekregen.
Kunst op de brink
Toen het perspectief van een nieuwe brink steeds vastere vormen begon aan te
nemen heeft Dorpsbelangen Wijster bedacht dat een dergelijke ingrijpende
verbetering in het aanzien en de verkeersveiligheid van het dorp het verdient om
gecompleteerd te worden met een kunstwerk. Op het moment dat de werkzaamheden
aan de nieuwe brinkruimte begonnen, is de kunstcommissie, bestaande uit 2
bestuursleden van Dorpsbelangen, aan de slag gegaan. Toen het voorstel dat zij
hadden gemaakt positief werd ontvangen door de gemeente is de commissie
uitgebreid met nog 2 dorpsbewoners, 2 ambtenaren van de gemeente Midden-Drenthe
en een medewerkster van het Centrum voor Beeldende Kunst Drenthe. Dorpsbewoners
en leerlingen van de basisschool zijn gevraagd om ideeën voor het kunstwerk aan
te dragen. De ideeën zijn voorgelegd aan 3 kunstenaars, die elk een ontwerp
hebben gemaakt gebaseerd op de ideeën uit het dorp. Tijdens een presentatie in
het dorp zijn de 3 kunstwerken toegelicht door de kunstenaars en hebben de
dorpsbewoners hun voorkeur uitgesproken. De keuze van de bewoners was bepalend
voor het kunstwerk dat is gekozen. Momenteel werkt de kunstenaar aan de
voltooiing van het kunstwerk. Het kunstwerk zal in het voorjaar van 2004
geplaatst worden.
't Komp veur mekaar
De vorige projecten hebben een grote invloed gehad op het aanzien van
Wijster. Een project dat ook van grote invloed is geweest op de leefbaarheid van
ons dorp is "'t Komp veur mekaar". Het project van het Dorpenoverleg
Midden-Drenthe heeft door middel van een enquête (bewoners interviewden
dorpsgenoten) onder de inwoners van alle dorpen met een basisschool in de
gemeente Midden-Drenthe onderzoek gedaan naar de behoefte aan buitenschoolse
opvang en kinderopvang in de kleine dorpen. Uit het project is kinderopvang 'de
Klokkenluider' voortgekomen (tot stand gekomen door een plaatselijke werkgroep).
'De Klokkenluider' is gevestigd in het kerkje van Wijster, dat een paar jaar
daarvoor was gesloten vanwege de teruglopende kerkgang.
De criteria
1. Versterking van land- en bosbouw en integratie daarvan in regionale
netwerken. 'Het Essenproject' is een project dat de bedoeling heeft de
positie van de landbouw te versterken in eigen dorp, gemeente en provincie.
Het project 'Dorp in 't groen' heeft door het beplanten van 46 particuliere
erven en een groot aantal beplantingen op openbare ruimtes zeker de positie
van de bosbouw versterkt.
2. Behoud en versterking van beroepsmogelijkheden die passen bij het
desbetreffende gebied. Wijster is van oorsprong een sterk agrarisch
dorp, met 'het Essenproject' is serieus gewerkt aan de versterking van de
landbouw. Ook is Wijster aantrekkelijker geworden op het gebied van toerisme
en recreatie, wat zijn weerslag zal hebben op de horeca en andere
recreatieve bedrijven (campings, mini-campings).
3. Duurzaam omgaan met natuurlijke hulpbronnen, ecologische
verantwoorde afvalverwerking en toepassing van duurzame grondstoffen. De
link met dit criterium is wat moeilijker te leggen, wel kunnen we stellen
dat door de komst van kinderopvang 'de Klokkenluider' er heel wat minder
(auto) kilometers afgelegd worden, ook het verbeteren van de
verkeersveiligheid rondom de basisschool heeft ervoor gezorgd dat meer
kinderen lopend of fietsend naar school gaan.
4. Symbiose van oude monumenten en nieuwe bebouwing; een ontwikkeling
van woonkernen die zich kenmerkt door een zuinige omgang met natuurlijke
hulpbronnen en behoud van het karakteristieke. Het mooiste voorbeeld
hiervan zijn de 2 lindebomen die voor het boerderijtje stonden dat is
afgebroken om ruimte te maken voor de nieuwe brinkruimte (boerderijtje was
een echt slooppand, kon niet worden behouden), de 2 lindebomen zijn het
middelpunt geworden van de nieuwe brinkruimte. De inrichtingsschetsen die
tijdens 'het Essenproject' zijn gemaakt voor de nieuwe ontwikkelingen van
het dorp, zijn gemaakt op basis van de rijke cultuurhistorie van het dorp.
5. Behoud en ontwikkeling van het cultuurlandschap in samenhang met de
ecologische waarden. 'Het Essenproject' heeft zich bezig gehouden met
het cultuurlandschap en biedt boeren en burgers handreikingen om met respect
om te gaan met het rijke verleden.
6. Versterking van de eigen identiteit en het zelfbewustzijn van de
dorpsbewoners en -bewoonsters met name door culturele initiatieven en
educatie in het dorp. Door het onderzoek dat de deskundigen betrokken
bij 'het Essenproject' hebben gedaan naar de historie van dorp en het
landschap en de bewustwording dat de omgeving van Wijster in het verleden
een belangrijke rol heeft gespeeld in de regio, zijn de eigen identiteit en
het zelfbewustzijn zeker verbeterd. Dorpsbelangen Wijster besteedt aandacht
aan het rijke verleden door een markering in het landschap te maken op de
plek waar tussen 1958 en 1961 een zeer belangrijke archeologische opgraving
door prof. W.A. van Es is verricht. De sporen van één van de grootste
dorpen, met een bloeitijd omstreeks 400 n. Chr., ooit gevonden in Drenthe
zijn hier gevonden. Deze markering zal voor zowel inwoners als passanten een
educatieve functie krijgen. Bovendien zijn de projecten voortdurend onder de
aandacht gebracht van de bewoners door publicaties in dorpskrant en op de
dorpswebsite (www.wijster.info) Bovendien verstevigt
de nauwe betrokkenheid van dorpsbewoners bij nieuwe ontwikkelingen in hun
eigen dorp de eigen identiteit en het zelfbewustzijn.
7. Het nieuw leven inblazen van traditionele en het creëren van
nieuwe voorzieningen op sociaal-cultureel en cultureel gebied. Het
kunstwerk op de brink is met aandacht en respect voor het 'traditionele'
dorpsleven ontworpen. Is kinderopvang een voorziening op sociaal-cultureel
gebied?, het is in elk geval een voorziening die een positieve meerwaarde
aan het dorp geeft, bovendien krijgt het kerkje toch nog weer een publieke
functie.
8. Het stimuleren van participatie van alle generaties, seksen en
nationaliteiten als ook gehandicapten aan het economisch, maatschappelijke
en cultureel leven. Dorpsbelangen wil het liefst dat de hele bevolking
meedenkt over nieuwe ontwikkelingen in het dorp. Wij doen er dan ook alles
aan om de betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving te vergroten.
Daarom zoveel mogelijk informatie over projecten in dorpskrant en website,
informatieavonden voor direct betrokkenen enz. Voor nieuwe bewoners is er de
knapzak, een welkomstgeschenk van Dorpsbelangen met informatie over
verenigingen, middenstand en dorp.
Zoals blijkt uit de bijlages is hier zonder meer sprake van integrale
concepten die naar onze mening voldoen aan uw uitgangspunten. Bovendien zijn
alle projecten gebaseerd op participatie van dorpsbewoners en tot stand gekomen
in nauw overleg met politici, deskundigen, overheidsinstanties (m.n. gemeente en
provincie) en dorpsbewoners. Graag willen wij nog de belangrijke rol die
samenwerkingsverbanden in de gemeente (Dorpenoverleg Midden-Drenthe) en
provincie (Brede Overleggroep Kleine Dorpen) hebben gespeeld bij het tot stand
komen van de projecten. Bij het ontwikkelen en stimuleren van vernieuwende
ontwikkelingen spelen zij een zeer belangrijke rol.
Zoals u ziet is er de afgelopen jaren heel veel gebeurd in Wijster. Het
bestuur van Dorpsbelangen vestigt daarom ook met trots de aandacht op haar dorp,
een dorp enig in haar soort, een dorp om trots op te zijn.
Datum jury-bezoek eindelijk bekend.
Het heeft lang geduurd, maar eindelijk is er een datum voor het jury-bezoek in verband met de Europese Dorpsvernieuwingsprijs.
Woensdag 19 mei tussen 16.30 en 20.30 uur is het zover.
De jury zal rondgeleid worden langs de projecten die de laatste jaren zijn gerealiseerd.
Helaas moeten we het programma dat wij in eerste instantie hadden gemaakt inkorten.
De jury kwam in het verleden altijd een hele dag op bezoek bij de deelnemers, dit jaar gaat het anders en komen ze maar 4 uurtjes.
Volgende week is er weer overleg over het definitieve programma, u zult het zo spoedig mogelijk hier kunnen lezen.
